Διευκολύνσεις στις εργασίες μαθητών με ΔΕΠΥ

14/10/2022

Η ΔΕΠΥ επηρεάζει τον εγκέφαλο, οπότε τα παιδιά με ΔΕΠΥ μπορεί να έχουν διαφορετικούς τρόπους εκμάθησης, συγκράτησης πληροφοριών και εκδήλωσης των γνώσεων τους.

Πολλοί μαθητές με ΔΕΠΥ έχουν αποδίδουν καλύτερα σε εργασίες αν τους δοθούν ορισμένες διευκολύνσεις. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν τροποποιήσεις έτσι ώστε οι μαθητές να μαθαίνουν το εκπαιδευτικό υλικό με έναν τρόπο πιο αποδοτικό για τους ίδιους, ή αλλαγές στο πώς αποδεικνύουν ότι απέκτησαν τις σχετικές γνώσεις ή ικανότητες. Φυσικά, το συνολικό ύφος της εργασίας παραμένει το ίδιο, επιτρέποντας στους μαθητές να μαθαίνουν το ίδιο υλικό με τους υπόλοιπους στην τάξη.

Οι διευκολύνσεις των μαθητών με ΔΕΠΥ συνήθως περιλαμβάνουν τη μείωση της έκτασης μιας εργασίας. Για παράδειγμα, η γραφή μικρότερων εργασιών, η απάντηση λιγότερων ερωτήσεων σε εξετάσεις ή η ολοκλήρωση λιγότερων ασκήσεων στο σπίτι. Το συνολικό ύφος των ασκήσεων μπορεί να τροποποιηθεί αντίστοιχα. Ένα παράδειγμα αποτελεί η ηχογράφηση της εκφώνησης ή η παρουσίαση μιας εργασίας προφορικά αντί για την υποβολή γραπτής απάντησης. Αυτές οι γενικές μορφές διευκόλυνσης επί των εργασιών βοηθούν τους μαθητές με ΔΕΠΥ σε ασκήσεις στην τάξη, στο σπίτι αλλά και σε εξετάσεις.

Μείωση της έκτασης μιας εργασίας: Οι μαθητές με ΔΕΠΥ δυσκολεύονται να αρχίσουν και να ολοκληρώσουν εργασίες. Μια εργασία με δέκα ερωτήσεις που έχει εκτιμηθεί ότι απαιτεί κατά μέσο όρο δέκα λεπτά από τους μαθητές, μπορεί να πάρει μέχρι και μισή ώρα για τους μαθητές με ΔΕΠΥ. Θα μπορούσε να ζητηθεί από αυτούς τους μαθητές να συμπληρώσουν μόνο ένα μέρος της εργασίας. Αυτή η διευκόλυνση είναι πιο χρήσιμη για συντομότερες εργασίες, όπως είναι οι ατομικές στην τάξη και το σπίτι.

Προσαρμογή της εργασίας στο επίπεδο του παιδιού: Εργασίες που έχουν στόχο να εξασκήσουν ικανότητες και να αναδείξουν νέες δεξιότητες μπορούν να προσαρμοστούν στο επίπεδο του παιδιού. Οι μαθητές με ΔΕΠΥ δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν σε διαδικασίες που είναι είτε πολύ εύκολες είτε πολύ απαιτητικές. Η ανάθεση τμήματος της εργασίας όπου ο μαθητής δεν έχει ακόμα ευχέρεια έχει αποδειχτεί αποδοτική μέθοδος.

Παράταση χρόνου για ολοκλήρωση των εργασιών,με στόχο να διατηρηθεί ίδια η διδακτέα ύλη. Για μεγαλύτερες εργασίες, όπως η σύνταξη μιας έκθεσης ή η ολοκλήρωση ενός διαγωνίσματος, μπορεί να είναι απαραίτητο να επεκταθεί ο χρόνος που διαθέτουν οι μαθητές για την ολοκλήρωση της εργασίας. Μπορεί βάσει εκτίμησης ο μέσος μαθητής να χρειαστεί μισή ώρα για την ολοκλήρωση του έργου, ωστόσο για έναν μαθητή με ΔΕΠΥ που έχει δυσκολίες διαχείρισης χρόνου, μπορεί ο απαιτούμενος χρόνος να είναι διπλάσιος.

Οπτική απεικόνιση του χρόνου: Αν εφαρμοστούν απομονωμένα, οι παραπάνω τεχνικές μπορεί να είναι αναποτελεσματικές. Οι μαθητές με ΔΕΠΥ έχουν κακή αίσθηση χρόνου, καθιστώντας δύσκολη για αυτούς την αποδοτική διαχείρισή του. Η παροχή κάποιου είδους χρονική ένδειξης στους μαθητές για να συνειδητοποιούν πόσος χρόνος πέρασε και πόσος απομένει μπορεί να τους βοηθήσει να κατανοήσουν ότι ο χρόνος κυλάει.

Διαχωρισμός εργασιών σε τμήματα: Ένας άλλος τρόπος να βοηθήσουμε στη διαχείριση του χρόνου, της μνήμης εργασίας και του ελλειμματικού αυτοελέγχου είναι ο διαχωρισμός μεγάλων εργασιών σε διάφορα μέρη με διαφορετικές ημερομηνίες παράδοσης. Παραδείγματος χάριν, αν η εργασία είναι η συγγραφή ενός κειμένου σε διάστημα έξι εβδομάδων, μπορεί το έργο να διασπαστεί σε περαιτέρω κομμάτια. Το πρώτο κομμάτι θα μπορούσε να είναι η περιγραφή εντός των πρώτων δύο εβδομάδων, το δεύτερο κομμάτι ένα προσχέδιο μέχρι την εβδομάδα τέσσερα και το τρίτο και τελευταίο κομμάτι η ολοκληρωμένη εργασία μέχρι την έκτη εβδομάδα. Είναι σημαντικό να οριστεί ξεχωριστή ημερομηνία παράδοσης για κάθε κομμάτι. Με την ολοκλήρωση κάθε κομματιού, να δίνονται στους μαθητές και οι οδηγίες για την προσέγγιση του επόμενου. Σε μεγάλες εργασίες, τα διαλείμματα – ειδικά αυτά που επιτρέπουν στους μαθητές να κινηθούν και να είναι σωματικά ενεργοί – μπορούν να βοηθήσουν την ενασχόληση με την συγκεκριμένη εργασία για παραπάνω χρονικό διάστημα.

Παροχή ευελιξίας στη μορφή: Κάποιοι μαθητές με ΔΕΠΥ αργούν να ολοκληρώσουν γραπτές εργασίες και την ανάγνωση τους. Σε κάποιες περιπτώσεις, το να τους επιτραπεί να ολοκληρώσουν τις γραπτές εργασίες καθώς υπαγορεύουν τις ιδέες τους σε κάποιον άλλον ή σε μια ηχογράφηση, είναι ιδανικές διευκολύνσεις. Για εργασίες ανάγνωσης, το να ακούσουν φωναχτά το κείμενο πρώτα μπορεί να τους φανεί βοηθητικό. Για παράδειγμα, στα μαθηματικά προβλήματα όπου ο μαθητής δεν κρίνεται στις ικανότητες ανάγνωσης ή γραφής του, αλλά σε μαθηματικές ιδέες, μπορεί να δημιουργηθεί μια προσαρμοστική διευκόλυνση που επιτρέπει στον μαθητή να ακούσει κάποιον να διαβάζει το πρόβλημα και έπειτα ο ίδιος να ηχογραφεί την απάντησή του.

Συνεχής θετική ενθάρρυνση: Πολλά από τα παραπάνω βοηθητικά μέτρα είναι αποτελεσματικά για την πλειοψηφία των μαθητών, αλλά με τον καιρό θα εξασθενήσουν χωρίς πρόσθετο κίνητρο. Επιπλέον, οι μαθητές με ΔΕΠΥ συχνά συνδέονται μόνο με προβληματική συμπεριφορά ή αποτυχία. Για την επιτυχία των μαθητών, η κατάλληλη συμπεριφορά θα πρέπει να ενθαρρύνεται συχνά και οι προσπάθειες πρέπει να επαινούνται. Συνιστάται η δημιουργία ενός πλάνου για να παρακολουθείται πότε οι μαθητές φέρονται όπως αναμένεται και για να δίνει επιπλέον ενθάρρυνση και επιβεβαίωση σε πιο δύσκολες στιγμές, έτσι ώστε οι μαθητές να ξέρουν ότι πορεύονται σωστά.Η θετική ενίσχυση βοηθά τους μαθητές να αναπτύξουν το κίνητρο για επιτυχία, καθιστώντας τις διευκολύνσεις των εργασιών ακόμη πιο αποτελεσματικές.

Σε πολλές περιπτώσεις, μια μαθησιακή δυσκολία μπορεί επίσης να επηρεάσει τους μαθητές με ΔΕΠΥ. Το 45% των παιδιών με ΔΕΠΥ έχουν συνυπάρχουσα μαθησιακή διαταραχή, σε σύγκριση με μόνο το 5% των παιδιών χωρίς ΔΕΠΥ. Είναι σημαντική η αξιολόγηση και εξέταση για συνυπάρχουσες μαθησιακές δυσκολίες ώστε να δημιουργηθεί ένα σχέδιο και να επιλεγούν τα βοηθήματα που είναι πιο αποτελεσματικά για τον κάθε μαθητή.

Γραπτές Εργασίες για μαθητές με ΔΕΠΥ

Οι μαθητές με ΔΕΠΥ συχνά δυσκολεύονται με τη λεπτή κινητικότητα και έτσι η διαδικασία της γραφής γίνεται δύσκολη.

Οι μικρότεροι μαθητές μπορεί να δυσκολεύονται να κρατήσουν το μολύβι σωστά και να γράψουν γράμματα, ενώ οι μεγαλύτεροι μαθητές μπορεί να έχουν κακό γραφικό χαρακτήρα. Επίσης, οι μαθητές μπορεί να βρουν τη γραφή ιδιαίτερα δύσκολη, όταν εστιάζουν στο να ανακαλέσουν πληροφορίες και ταυτόχρονα να οργανώσουν την σκέψη τους.

Η επιβαρυμένη μνήμη εργασίας και η έλλειψη οργάνωσης επίσης, επηρεάζουν την ικανότητα των μαθητών, να δομήσουν το γραπτό τους. Μπορεί να ξεχάσουν κάποια από τα μέρη μιας έκθεσης ή να έχουν δυσκολία στο να οργανώσουν τις ιδέες και να διασφαλίσουν τη συνοχή μεταξύ τους.

Κάποιες διευκολύνσεις που μπορείτε να τους παρέχετε για τις γραπτές εργασίες είναι:

Εναλλακτικά εργαλεία γραφής: Δώστε στους νεότερους μαθητές περισσότερες επιλογές για γραφική ύλη, εκτός από το μολύβι και το χαρτί. Μπορείτε να τους αφήσετε να χρησιμοποιήσουν μεγαλύτερα εργαλεία όπως ένας μαρκαδόρος ή μία παχιά κιμωλία ή να τους αφήσετε να σχηματίσουν λέξεις χωρίς να τις γράψουν χρησιμοποιώντας π.χ. μαγνητικά γράμματα.
Εκτυπωμένο υλικό: Αν οι μαθητές της τάξης αντιγράφουν από τον πίνακα, δώστε στον μαθητή τις ίδιες πληροφορίες εκτυπωμένες.
Βοηθητική τεχνολογία: Επιτρέψτε την χρήση της βοηθητικής τεχνολογίας όπως ενός λογισμικού που μετατρέπει την ομιλία σε κείμενο ή ενός επεξεργαστή κειμένου. Η δακτυλογράφηση είναι συχνά λιγότερο δύσκολη επειδή οι μαθητές μπορούν να συγκεντρωθούν στο τι θέλουν να γράψουν και όχι στο πως θα βάλουν κάθε γράμμα καθαρά σε μία σελίδα.
Σχεδιαγράμματα: Ως βοήθημα για τη δομή του γραπτού, μπορείτε να παρέχετε στους μαθητές εξωτερικούς οργανωτές. Για νεότερους μαθητές που γράφουν προτάσεις, ένας οπτικός οργανωτής μπορεί να έχει κουτιά, που να απαντούν στο “ποιος” και “έκανε τι”, για να βοηθήσει τον μαθητή να θυμηθεί να συμπεριλάβει όλα τα διαφορετικά μέρη του λόγου. Για μεγαλύτερους μαθητές που γράφουν εκθέσεις, ένας οπτικός οργανωτής μπορεί να έχει πέντε περιοχές, εκ των οποίων η πρώτη θα αφορά την εισαγωγή, οι τρεις επόμενες τις υποστηρικτικές παραγράφους, και η τελευταία τα συμπεράσματα.

Εργασίες για την Ανάγνωση

Οι μαθητές συχνά δυσκολεύονται στις εργασίες ανάγνωσης, όχι επειδή δεν μπορούν να διαβάσουν το κείμενο, αλλά επειδή δυσκολεύονται στην κατανόηση. Ανάλογα με την τάξη στην οποία βρίσκονται μπορεί να δυσκολεύονται να ανακαλέσουν γράμματα, λέξεις ή την συνοχή των γεγονότων ενός κειμένου. Η ανάγνωση μπορεί επίσης να γίνει μία βαρετή και δίχως νόημα εργασία για μαθητές με ΔΕΠΥ, όταν αυτοί δεν καταλαβαίνουν το κείμενο που διαβάζουν. Αν δεν υπάρχει κάποια σύνδεση της ιστορίας με τη γνώση που ήδη κατέχουν, είναι πιθανό το μυαλό τους να ξεφύγει.

Παρακάτω αναφέρονται μερικές διευκολύνσεις που μπορείτε να παρέχετε για τις εργασίες ανάγνωσης:

Μαρκαδόροι υπογράμμισης: Αφήστε τους μαθητές να υπογραμμίζουν λέξεις-κλειδιά και σημαντικά σημεία. Επιτρέποντας στους μαθητές να υπογραμμίζουν λέξεις και φράσεις όσο διαβάζουν, παραμένουν περισσότερο ενεργοί. Επίσης έτσι αναγνωρίζουν τα σημαντικά σημεία και απαντούν σε ερωτήσεις κατανόησης ενός κειμένου.
Σχεδιαγράμματα: Δώστε στους μαθητές σας σχεδιαγράμματα. Δίνοντας σε έναν μαθητή να συμπληρώσει ένα σχεδιάγραμμα, όταν εκείνος ή εκείνη διαβάζει ένα κείμενο, βοηθάτε στο να ακολουθήσει την ιστορία. Τα σχεδιαγράμματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν έτσι ώστε να υπάρξει αλληλουχία μεταξύ των γεγονότων μιας ιστορίας και να αναγνωριστούν τα σημαντικά μέρη της.
Λίστες λέξεων: Αναφέρετε το νέο λεξιλόγιο, πριν διαβάσετε μία ιστορία. Αν οι μαθητές δεν έχουν προηγούμενη γνώση των λέξεων-κλειδιών μιας ιστορίας, τότε θα δυσκολευτούν να καταλάβουν το τι διαβάζουν. Δουλεύοντας το λεξιλόγιο από πριν, δίνετε στους μαθητές τις πληροφορίες που χρειάζονται, για να καταλάβουν την ιστορία.
Λογισμικό Ηλεκτρονικού Υπολογιστή: Χρησιμοποιήστε λογισμικό για εξάσκηση των γνώσεων. Τα προγράμματα λογισμικού και τα παιχνίδια μετακινούν αυτόματα έναν μαθητή από το ένα πρόβλημα στο επόμενο. Όταν απαντηθεί μία ερώτηση, η επόμενη εμφανίζεται, δίνοντας κίνητρο στον μαθητή να συνεχίσει την ανάγνωση.

Εργασίες στα Μαθηματικά

Οι μαθητές με ΔΕΠΥ συχνά δυσκολεύονται στις εργασίες των μαθηματικών, επειδή ενσωματώνουν δεξιότητες ανάγνωσης και γραφής και επιπλέον, εξετάζουν μαθηματικές έννοιες βασισμένες σε προηγούμενη γνώση. Οι μαθητές πρέπει να θυμούνται και να έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες που έχουν μάθει στο παρελθόν. Πολλοί μαθητές δυσκολεύονται να ανακαλέσουν βασικές μαθηματικές πράξεις – πρόσθεση, αφαίρεση, πολλαπλασιασμό και διαίρεση.

Παρακάτω αναφέρονται μερικές διευκολύνσεις που μπορείτε να παρέχετε, όσον αφορά τις εργασίες στα μαθηματικά:

·        Υπογράμμιση: Υπογραμμίστε λέξεις κλειδιά και τις βασικές έννοιες. Είναι εύκολο για τους μαθητές να «χάσουν» βασικές πληροφορίες, είτε μέσα στο ίδιο το πρόβλημα είτε στις οδηγίες του. Η υπογράμμιση λέξεων-κλειδιών τους βοηθά να θυμηθούν και τους επαναφέρει εύκολα πίσω, στο τι πρέπει να κάνουν.

·        Προεκτυπωμένα προβλήματα μαθηματικών: Δώστε στους μαθητές φύλλα εργασίας, που να έχουν την εκφώνηση των προβλημάτων προεκτυπωμένη. Όταν μαθητές με ΔΕΠΥ αντιγράφουν την εκφώνηση από τον πίνακα ή από ένα βιβλίο, μπορεί να αντιγράψουν κάποια προβλήματα λάθος. Έτσι, δίνοντας σ’ έναν μαθητή εκτυπωμένες αυτές τις πληροφορίες, αποτρέπεται αυτός ο κίνδυνος.

·        Βοηθήματα διδασκαλίας: Παρέχετε στους μαθητές βοηθήματα διδασκαλίας. Τους δίνουν μία ευκαιρία να χρησιμοποιήσουν συγκεκριμένα αντικείμενα, για να εξασκήσουν τις μαθηματικές γνώσεις που αποκόμισαν. Τα αντικείμενα αυτά αυξάνουν την ενασχόληση των μαθητών, η οποία με τη σειρά της βοηθά τους μαθητές να μείνουν περισσότερο συνδεδεμένοι με την εργασία.

·        Περιορίστε την ανάγκη να επιδείξουν την λύση ενός προβλήματος: Μην ζητάτε από τους μαθητές, να «δείξουν τη δουλειά τους» επιδεικνύοντας τα βήματα της λύσης σε όλα τα προβλήματα. Στα μαθηματικά προβλήματα, η επίδειξη των βημάτων αυξάνει το χρόνο που χρειάζεται για να επιλυθεί το πρόβλημα και τα κάνει πιο κουραστικά. Για να δείτε την κατανόηση ενός γνωστικού αντικειμένου, ζητήστε από τους μαθητές να δείξουν τα στάδια επίλυσης για το ένα τρίτο των εργασιών και να γράψουν μόνο τις απαντήσεις τους για το υπόλοιπο.

·        Επιπλέον χώρος: Αφήστε αρκετό χώρο στα φύλλα εργασίας, για να λύσουν οι μαθητές τα προβλήματα. Μπορεί να τους είναι πολύ δύσκολο να οργανώσουν και να χωρέσουν απαντήσεις καθαρά σε μικρό χώρο. Δίνοντας περισσότερο χώρο ή χρησιμοποιώντας χαρτί με ενσωματωμένη ευθυγράμμιση, όπως το χαρτί μιλιμετρέ, βοηθάτε τους μαθητές να προετοιμάσουν και να επιλύσουν προβλήματα.

·        Αποφύγετε τις εξετάσεις που εστιάζουν στην ταχύτητα επίλυσης: Οι μαθητές με ΔΕΠΥ ενδέχεται να δυσκολεύονται να μετατοπίσουν την προσοχή τους μεταξύ διαφόρων εργασιών, αλλά είναι ικανοί να συγκεντρωθούν βαθιά σε προβλήματα που τους ενδιαφέρουν. Μπορεί να χρειάζονται χρόνο για να εμβαθύνουν και ως εκ τούτου να μην αποδίδουν καλά σε τεστ που εξετάζουν και την ταχύτητα.

·        Χρησιμοποιήστε εργαλεία που να εστιάζουν στις γνώσεις αντί για τη μνήμη: Επιτρέψτε στους μαθητές να χρησιμοποιήσουν αριθμομηχανή, τυπολόγια, ή λογισμικό Ηλεκτρονικού Υπολογιστή. Οι αριθμομηχανές ή τα μαθηματικά τυπολόγια επιτρέπουν στους μαθητές, να αποκτήσουν πιο προχωρημένες μαθηματικές γνώσεις, χωρίς να χρειάζεται να ανησυχούν μήπως τους «προδώσει» η απομνημονευτική τους ικανότητα. Τα προγράμματα λογισμικού και τα παιχνίδια οδηγούν αυτόματα έναν μαθητή από το ένα πρόβλημα στο επόμενο. Μόλις απαντηθεί μια ερώτηση, εμφανίζεται η επόμενη. Η δακτυλογράφηση μπορεί επίσης να βοηθήσει τους μαθητές που πασχίζουν να κάνουν πολλά πράγματα ταυτόχρονα, κάτι που απαιτείται στις χειρόγραφες απαντήσεις.

Πλήρες υλικό για τη ΔΕΠΥ μπορείτε να βρείτε και στο βιβλίο του Ειδικού Παιδαγωγού – Συγγραφέα Φώτη Παπαναστασίου “ΔΕΠΥράζει – Πρακτικός Οδηγός για γονείς και εκπαιδευτικούς” από τις Εκδόσεις ΠΕΔΙΟ.